Nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục trải nghiệm thông qua việc huy động sự chung tay của các tầng lớp nhân dân trên địa bàn thành phố Sơn La

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRẢI NGHIỆM

THÔNG QUA VIỆC HUY ĐỘNG SỰ CHUNG TAY CỦA CÁC TẦNG LỚP NHÂN DÂN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ SƠN LA

Vũ Thu Thủy - Phòng Giáo dục - Truyền thông

Những năm gần đây, các hoạt động giáo dục trải nghiệm văn hóa, tìm hiểu lịch sử thường niên do Bảo tàng tỉnh Sơn La tổ chức càng cho thấy hiệu quả và tính thu hút công chúng ngày càng cao. Với nội dung phong phú, đa dạng, tính giáo dục cao, hoạt động giáo dục trải nghiệm đã góp phần đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động bảo tàng, đưa bảo tàng trở thành một trong những điểm tham quan hấp dẫn, góp phần truyền bá, bảo tồn những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số, tạo sự hấp dẫn riêng, điểm nhấn về du lịch của địa phương. Xong trước nhu cầu ngày càng cao của công chúng cả về nội dung lẫn hình thức, quy mô và chất lượng, đòi hỏi Bảo tàng phải có những giải pháp cụ thể. Trong phạm vi của bài tham luận này tôi muốn đề cập tới sự chung tay của các tầng lớp nhân dân trên địa bàn thành phố  góp phần nâng cao chất lượng của các hoạt động Giáo dục trải nghiệm trong Bảo tàng.

Bảo tàng Sơn La hiện có 29 viên chức và 09 lao động hợp đồng. Tuy nhiên, do Bảo tàng Sơn La còn quản lý di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La, Nghĩa trang Liệt sỹ Nhà tù Sơn La, Đền thờ Bác Hồ, Đền thờ vua Lê Thái Tông và Nhà trưng bày di sản văn hóa vùng lòng hồ Thủy điện Sơn La, nên luôn có một bộ phận viên chức, người lao động được bố trí trực và phục vụ khách tham quan và tổ chức lễ dâng hương tại các điểm di tích. Do đó thiếu nhân lực để tổ chức các hoạt động trải nghiệm với quy mô xứng tầm với giá trị di sản văn hóa.

Bảo tàng tỉnh Sơn La là nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của 12 dân tộc anh em, gắn liền với chiều dài lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam. Hiện bảo tàng đang có 2 không gian trưng bày cố định và các trưng bày tạm thời. Bên cạnh đó bảo tàng còn quản lý và phát huy giá trị di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La. Tuy nhiên, trên thực tế khách du lịch đến với Bảo tàng Sơn La chủ yếu tham quan di tích, không nhiều người dành thời gian thăm các trưng bày tại bảo tàng; tỉ lệ nhân dân trong tỉnh đến với bảo tàng để tìm hiểu về các trưng bày Bảo tàng còn thấp.

Một trưng bày, triển lãm là kết quả của cả một quá trình lao động trí óc tập thể, mang giá trị lịch sử, văn hóa, dân tộc. Sẽ rất lãng phí nếu các trưng bày không tiếp cận được đông đảo công chúng. Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm tại bảo tàng là cơ hội để thu hút các đối tượng khách tham quan (bộ đội, khách du lịch, học sinh, nhân dân) đến với trưng bày bảo tàng.

Phòng Giáo dục Truyền thông có nhiệm vụ trực tiếp tham mưu cho lãnh đạo đơn vị tổ chức các chương trình giáo dục trải nghiệm. Viên chức, người lao động Bảo tàng cũng đã trực tiếp tham gia trải nghiệm các lễ hội, văn hóa, tín ngưỡng của từng dân tộc tại địa phương, cũng như học tập, tham khảo cách thức tổ chức sự kiện tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam… Trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch tổ chức sự kiện chi tiết, độc đáo, bài bản và chuyên nghiệp.

Tuy nhiên trong điều kiện thực tế, nguồn ngân sách nhà nước cấp cho các hoạt động giáo dục trải nghiệm còn hạn chế, trong khi yêu cầu đặt ra cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa phải xứng tầm, lan tỏa đến đông đảo công chúng. Mặt khác, đối với công tác phục vụ nhiệm vụ chính trị, thực hiện trưng bày triển lãm theo chuyên đề phục vụ các sự kiện lớn của ngành, tỉnh cũng đòi hỏi phải cập nhất đến đông đảo tâng lớp nhân dân.

Thời gian qua, Bảo tàng tỉnh đã kết nối và huy động sự chung tay của các tầng lớp nhân dân trên địa bàn tỉnh, thành phố vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản cụ thể:

(1) Lực lượng công an, bộ đội: Lực lượng đông, có thể huy động số lượng linh hoạt tùy vào từng chương trình trải nghiệm.

(2)Các câu lạc bộ văn hóa các dân tộc, các đội văn nghệ quần chúng tổ bản: là nhóm đối tượng có kiến thức, kinh nghiệm về bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa.

(3) Học sinh, sinh viên: là nhóm nhân lực trẻ tuổi, ham học hỏi, khám phá.

Việc huy động lực lượng vũ trang, các câu lạc bộ văn hóa, lịch sử, học sinh, sinh viên và nhân dân cùng tham gia đã giải quyết được phần nào khó khăn về mặt kinh phí. Đồng thời, lực lượng này cũng góp sức vào phát huy giá trị di sản văn hóa. Như vậy trong điều kiện hạn chế về kinh phí và nhân lực, đơn vị vẫn tổ chức các cuộc giáo dục trải nghiệm tại không gian của Bảo tàng tỉnh với quy mô lớn hơn, thu hút đông đảo nhân dân và khách tham quan đến với Bảo tàng, đặc biệt phát huy giá trị hệ thống các không gian trưng bày.

          Để làm tốt hơn nữa việc huy động các lực lượng nói trên vào việc chung tay bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, Bảo tàng tỉnh Sơn La tập trung thực hiện tốt một số giải pháp sau:      

          (1) Tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp, các ngành mà trực tiếp là Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, sự quan tâm, định hướng chỉ đạo trực tiếp của của Ban Giám đốc, sự phối hợp của các phòng chuyên môn trong đơn vị.

(2) Tăng cường quan hệ mật thiết giữa các câu lạc bộ văn hóa, đội văn nghệ quần chúng, đơn vị bộ đội, trường học … và Bảo tàng trong các hoạt động trải nghiệm.

(3) Đẩy mạnh truyền thông sự kiện bằng nhiều kênh khác nhau tạo sự quan tâm từ phía công chúng; đặc biệt là truyền thông đưa tin sự kiện trên các nền tảng số như: zalo, fanpage, Website của Bảo tàng. Nội dung của sự kiện truyền thông cần đảm bảo các yếu tố: Tạo sự tò mò và chú ý; hướng đến đúng đối tượng mục tiêu; tạo được sự khác biệt; ngắn gọn, dễ hiểu và súc tích; truyền tải thông điệp rõ ràng….

(4) Đổi mới về nội dung và hình thức trải nghiệm: Để tạo nên một chương trình trải nghiệm hấp dẫn, cốt lõi nằm ở nội dung và hình thức, vì vậy cần xây dựng những nội dung chuyên đề phù hợp, đưa bảo tàng thành lớp học thực tế cho học sinh để giúp cho các chương trình giáo dục được đổi mới và đạt hiệu quả tốt hơn. Bên cạnh đó tăng cường cho học sinh tiếp xúc với các tài liệu ngoài sách giáo khoa, đặc biệt là với hiện vật - là bằng chứng về các sự kiện văn hóa, lịch sử, góp phần rèn luyện cho học sinh nâng cao khả năng quan sát, tưởng tượng, tư duy lịch sử. Hay tạo sân chơi để không chỉ học sinh mà nhân dân, khách tham quan được tham gia, được trải nghiệm (VD: talk show, tranh biện, trải nghiệm làm đồ thủ công như đan lát, làm đồ gốm... Về hình thức, có thể tổ chức các chương trình với quy mô nhỏ, chỉ 1 nhóm khoảng 30-50 học sinh, ...

(5) Tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chương trình phối hợp số 1094/CTrPH-SVHTT&DL ngày 02/6/2021 giữa Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch với Sở giáo dục và Đào tạo, Tỉnh đoàn Sơn La giai đoạn 2021 - 2025. Từ đó, huy động thêm sự tham gia của giáo viên, học sinh các cấp học, đoàn viên thanh niên trên địa bàn tỉnh trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa