Xây dựng bộ sưu tập hiện vật sách chữ Thái cổ tại Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La

Xây dựng Bộ sưu tập hiện vật là một trong những công tác quan trọng trong hoạt động nghiệp vụ Bảo tàng, tạo nên sự hấp dẫn đối với khách tham quan, nghiên cứu. Xuất phát từ nhận thức về vai trò, vị trí và tầm quan trọng của từng khâu công tác nói chung, công tác quản lý hiện vật nói riêng. Công tác quản lý kho, hồ sơ khoa học hiện vật có vai trò quan trọng, là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát huy giá trị của từng hiện vật trong mọi hoạt động nghiệp vụ bảo tàng. Quá trình lựa chọn hiện vật đưa vào bộ sưu tập và phân loại, bổ sung hồ sơ hiện vật sẽ góp phần nâng cao chất lượng khoa học của các hoạt động nghiệp vụ công tác kho. Làm tốt việc xây dựng các bộ sưu tập thì hiện vật gốc trong kho mới được quản lý một cách chính xác cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, lựa chọn đề tài, bổ sung hiện vật phục vụ chỉnh lý nội dung trưng bày và các hoạt động khác của lĩnh vực bảo tàng.

Hiện nay tại kho cơ sở Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La có hơn 35 ngàn tư liệu hiện vật. Trong đó có 1.118 hiện vật Sách chữ thái cổ, là kết tinh trí tuệ của tổ tiên người Thái để lại, là kho tri thức chứa đựng văn hóa, lịch sử hình thành và phát triển của đồng bào dân tộc Thái, là di sản văn hóa cần được giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị. Với số lượng hiện vật lớn và phong phú đang lưu giữ, bảo quản tại kho Bảo tàng thì việc xây dựng bộ sưu tập hiện vật là một vấn đề cấp thiết. Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La đã tổ chức nhận diện, đánh giá, lựa chọn một số cuốn sách chữ Thái cổ tiêu biểu, có giá trị để xây dựng bộ sưu tập hiện vật, tạo nên giá trị, khoa học, giáo dục.

Hình ảnh viên chức Tổ kiểm kê - bảo quản tiến hành các bước xây dựng Bộ sưu tập

Rà soát hệ thống sách chữ Thái cổ tại Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La đã đảm bảo các yếu tố để hình thành bộ sưu tập, đó là:

Hiện vật đã được đăng ký vào sổ Kiểm kê bước đầu, có xuất xứ về nguồn gốc hiện vật, có nội dung lịch sử.

- Được phân loại cùng thuộc tính về dân tộc, chất liệu, loại hình, thể loại, nội dung…

Quy trình xây dựng Bộ sưu tập hiện vật tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Xác định tên Bộ sưu tập:

Xác định tên Bộ sưu tập dựa trên các thuộc tính về nội dung, thể loại đây là bước quan trọng để hình thành bộ sưu tập.

Bước 2: Lập danh mục khoa học:

- Nghiên cứu, lựa chọn các hiện vật đủ tiêu chuẩn đưa vào bộ sưu tập.

- Nghiên cứu, thu thập các tài liệu liên quan nhằm bổ sung thêm thông tin cho hiện vật gốc trong bộ sưu tập.

- Khảo tả, đo kích thước, chụp ảnh từng hiện vật

- Lập danh mục khoa học cho bộ sưu tập.

- Xây dựng mẫu phiếu cho hiện vật: trong quá trình phân loại, rà soát, đối chiếu hồ sơ hiện vật, những hiện vật chưa được làm phiếu hay còn thiếu thông tin sẽ được bổ sung hoặc làm phiếu mới cho hiện vật.

- Xây dựng phiếu vị trí hiện vật trong sưu tập, phiếu theo dõi tình trạng hiện vật.

- Biên tập và hoàn thiện báo cáo khoa học sưu tập: Sau khi các công tác lựa chọn, phân loại hiện vật được hoàn tất sẽ tiến hành biên tập và viết báo cáo khoa học, báo cáo thể hiện đầy đủ những thông tin từng hiện vật, đánh giá, phân tích hiện vật, có thống kê danh mục hiện vật chi tiết.

Bước 3: Thẩm định hiện vật của Bộ sưu tập

Hội đồng khoa học thẩm định Bộ sưu tập: Xác minh nội dung đảm bảo tính chính xác cho từng hiện vật trong Bộ sưu tập

Bước 4: Hoàn thiện Bộ sưu tập

Hoàn thiện hồ sơ Bộ sưu tập đầy đủ và chính xác nhất về nội dung và thành phần của Bộ sưu tập.

Bước 5: Xây dựng sổ sưu tập hiện vật:

Sau khi hoàn thiện hồ sơ, các hiện vật được đưa vào sổ sưu tập hiện vật.

Hình ảnh một số cuốn Sách Chữ Thái cổ - Thể loại tín ngưỡng

Tính đến tháng 4 năm 2025, viên chức Tổ Kiểm kê - Bảo quản đã tiến hành rà soát, lựa chọn được 263 cuốn sách có cùng thể loại, nội dung và đặt tên cho Bộ sưu tập là: “Bộ sưu tập Sách chữ Thái cổ - thể loại tín ngưỡng”.

Trong năm 2025, Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La sẽ hoàn thiện hồ sơ khoa học, lý lịch hiện vật, thực hiện hiệu quả công tác xây dựng sưu tập, tiến tới số hóa toàn bộ Sưu tập “Sách chữ Thái cổ - thể loại tín ngưỡng”. Việc xây dựng Bộ sưu tập “Sách chữ Thái cổ - thể loại tín ngưỡng” sẽ góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Thái tỉnh Sơn La, tránh nguy cơ bị mai một. Đồng thời tại bảo tàng có thể thực hiện các trưng bày thường xuyên hoặc trưng bày chuyên đề để lan tỏa giá trị của hiện vật đến với công chúng. Qua đó đưa di sản đến gần hơn công chúng để bảo vệ, phát huy giá trị và giới thiệu, quảng bá di sản văn hóa trên tỉnh Sơn La một cách lâu dài, bền vững.

Sau khi hoàn thành Bộ sưu tập “Sách chữ Thái cổ - thể loại tín ngưỡng” thì  viên chức kho cần quản lý, bảo quản, hạn chế tối đa sự hư hỏng hiện vật, cũng như đặt ra yêu cầu với công tác nghiên cứu sưu tầm là tiếp tục bổ sung thông tin mới, sưu tầm bổ sung thêm hiện vật cho Bộ sưu tập. Đây chính là quá trình “làm giàu” sưu tập.

                                                                                Mai Thúy Loan - Phòng Nghiệp vụ BT - BT